Pagina 1 / 1

Er zijn enkele grote bijbelvertalingen in Nederland, waaronder ‘de Statenvertaling, ‘Groot Nieuws’ en natuurlijk de ‘NBG ’51 vertaling’. En eigenlijk zouden we ‘Het Boek’ daar ook toe moeten rekenen, maar dit is eigenlijk geen échte vertaling. Volgend jaar komt het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) met een nieuwe vertaling: De Nieuwe Bijbel Vertaling (NBV). Een vertaling die volgens het NBG recht doet aan de grondtekst en toch leesbaar en begrijpelijk is. Een vertaling dus, die gebruikt kan worden in de eredienst, maar ook voor zelfstudie. Al sinds 1993 is het NBG hier mee bezig... Niet iedereen is even blij met deze nieuwe vertaling. Op meerdere redenen. Tijd om de NBV eens kritisch te gaan bekijken...

 

De Statenvertaling wordt nog slechts bij hoge uitzondering begrepen. Ik heb altijd gezegd dat als mensen échte moeite zouden doen, dat ze de Statenvertaling best kunnen begrijpen. Hoewel ik wel degelijk erken dat dit heel moeilijk is als je niet met de Statenvertaling bent opgevoed. Een aantal dagelijk geleden werd ik er zelf mee geconfronteert. Ik schreef een bijbelstudie over de brief van Paulus aan de Galaten en zocht naar een goed synoniem voor het woord ‘uitzinnig’. Dus maar even de internetsite van Van Dale opgezocht. Die bleek dat woord helemaal niet eens in de database te hebben! De échte Van Dale heb ik niet, maar het was me snel duidelijk dat het voor iemand die ‘taal van de Statenvertaling’ niet kent, enorm moeilijk is om de Statenvertaling te begrijpen. Het gevolg: de Statenvertaling wordt aan de kant gelegt. Maar ja, daar wordt je ook niet wijzer van. Want ook al is de Statenvertaling nog altijd de beste Nederlandse vertaling: je hebt er niets aan, als het niet meer gelezen wordt. Tijd voor een alternatief?

 

Niet alleen de Statenvertaling wordt moeilijk begrepen, ook de NBG’ 51 vertaling schijnt voor velen vaak onbegrijpelijk te zijn. De enige alternatieven zijn dan ‘Het Boek’ en ‘Groot Nieuws’. Maar deze worden niet echt als betrouwbaar gezien. Tijd dus voor een goed alternatief, vinden velen.

 

„De verstaanbaarheid van de Statenvertaling is een gééstelijk probleem. Het veranderen van woorden of van zinsbouw verandert daaraan niets”. -- GBS-directeur Scholten houdt vast aan de Statenvertaling van 1637

 

Ik moet toegeven dat ik het ééns ben met deze uitspraak. Er zijn verschillende redenen waarom de Statenvertaling (en ook de NBG’ 51 vertaling) niet meer worden begrepen.

Allereerst omdat Christenen steeds ‘luier’ worden. Laatst zij iemand tegen mij: ‘Ik wil gewoon meteen begrijpen wat een bepaald Bijbelgedeelte mij te zeggen heeft als het gelezen wordt’. Maar zo werkt het niet. Wie écht wil ontdekken wat de Bijbel zegt, zal zich moeten inzetten. Zal dus moeite moeten doen. Kortom: zal Bijbelstudie moeten gaan doen. En helaas zijn er nog maar weinig mensen die écht Bijbelstudie doen. En het Bijbelstudie dat momenteel gedaan wordt stelt inhoudelijk weinig voor. Ik hoor van veel Christenen die de Alpha-cursus bezoeken (die toch eigenlijk Evangelisatie-gericht is), dat ze het toch een ‘behoorlijk pittige Bijbelstudie vinden’. Als dat al pittig is, dan hebben ze blijkbaar nooit écht Bijbelstudie gedaaan. Niet dat ik daar over oordelen wil, maar het is wel iets waar ik waarneem.

En op de tweede plaats is er een tekort aan échte Bijbelleraren. Weten we eigenlijk nog wel wat een Bijbelleraar is? Zijn er mensen die ons tekst voor tekst de Bijbel kunnen verklaren en die alléén de Schrift als basis hebben? Die een Bijbels antwoordt kunnen geven op bijna elke vraag? Ze zijn er zeker, daar ben ik van overtuigt. Maar er wordt te weinig naar geluisterd en er zijn er veel te weinig van.

 

Beide factoren dragen er dus aan bij dat de Statenvertaling en de NBG ’51 vertaling zo slecht begrepen worden.

 

En dan komt de vraag naar boven of het eigenlijk wel goed is om de Bijbel aan te passen aan de mens. Ik heb altijd geleerd dat de Bijbel zich niet moet aanpassen aan de mens, maar dat de mens zich moet aanpassen aan de Bijbel. Zo werd er enkelen weken geleden een nieuwe jongerenbijbel gepresenteert. Deze Bijbel was helemaal in de ‘taal’ van jongeren geschreven. Als voorbeeld werd het verhaal van Jona genoemt. Jona ging nu niet naar Nineve, maar zat in een chatcafé. Dat is toch te zot voor woorden? Een vertaling is dit dan ook niet te noemen, want het woord ‘chatcafé’ komt in de hele grondtekst niet voor. Een duidelijk voorbeeld van een Bijbel die is aangepast aan de mens.

 

Maar goed, in zekere mate is dit natuurlijk wel de bedoeling. Want aan een Bijbel die niet gelezen wordt, omdat het onbegrijpelijk is, hebben we ook niets. Het zal dus degelijk vertaald moeten worden in een taal die de mensen spreken. In het geval van de NBV: het Nederlands van de 21^ste eeuw. De gemiddelde Nederlander moet de Bijbel grotendeels kunnen begrijpen. En dat is geen gemakkelijke taak. Want taal veranderd. Het Nederlands van nu is héél anders dan het Nederlands in 1637, het jaar dat de Statenvertaling werd uitgebracht. En het verschilt zelfs nog heel erg met 50 jaar geleden, toen de NBG ’51 vertaling werd uitgebracht.

 

De NBV moet hier verandering in brengen. Het is een vertaling vanuit de grondtekst, dus vanuit het (Bijbels-)Hebreeuws, Aramees en het Grieks. Vertaald naar het Nederlands van nu. Het voert te ver om hier uitgebreid op de vertaalmethodes in te gaan, maar duidelijk is dat er veel aandacht aan wordt besteed.

 

Ondanks de grote aandacht die aan de vertaling wordt besteed, hebben de mensen die aan de NBV werken ook een zwakte: ze neigen soms teveel naar interpretatie. Dit werd duidelijk toen de discussie omtrent de vertaling van de Godsnaam oplaaide. Dr. Anneke de Vries was mede-verantwoordelijk voor het ontstaan van deze discussie. Zij maakt deel uit van een team supervisoren, dat kritisch kijkt naar de teksten die door de vertalers worden aangeleverd. Zij is van mening dat veel teksten in het Oude Testament ‘vrouwonvriendelijk’ en soms zelfs ‘vrouwbedreigend’ zouden zijn. Vrouwen werden als verleidend en ondergeschikt gezien. Zij wil dan ook de Godsnaam niet met Heere vertalen, maar met een ‘algemene omschrijving’ zoals: ‘De Almachtige’. De vertalers kwamen met het voorstel om de Godsnaam met Heer te vertalen, maar ook dit was ‘te mannelijk’ volgens De Vries.

Hier is het NBV dus niet meer bezig met ‘vertalen’ maar met ‘interpreteren’. De eigen visie’s en inzichten van de Bijbel worden verwerkt in de vertaling. Maar dat is natuurlijk geen vertalen. Dat is zelfs toevoegen van zaken! Als God in de grondtekst als een mannelijk Persoon wordt aangeduid, dan moet dit ook terugkomen in de vertaling. Zo simpel ligt het natuurlijk.

 

De Vries pleit er voor om ‘Heer’ te vertalen met ‘de Almachtige’ of een andere omschrijving. Maar dát is natuurlijk niet wat er staat. Er is dus een groot gevaar dat ‘theologie’ en ‘filosofie’ een te grote invloed krijgen op de Bijbel. Laat dat groepje vertalers nou gewoon hun werk doen en de Bijbel vertalen naar het Nederlands van nu. Zonder dat zij zich bezig hoeven te houden met allerlei interpretaties en dergelijke.

 

Uiteindelijk heeft het NBV toch gekozen voor een vertaling van de Godsnaam met ‘Heer’ en niet voor een kernachtige omschrijving. Dus dat probleem is uit de wereld. Maar het heeft al wel veel schade gedaan. Want veel mensen, en dan met name de mensen die met de Statenvertaling bekend zijn, hebben weinig vertrouwen in de NBV. En ook ik ben zeer kritisch naar deze vertaling, hoewel ik het vooralsnog zeker niet afwijs. Het enige punt van kritiek dat ik momenteel heb (gehoord) betreft de vertaling van de Godsnaam. En verder zullen we het moeten afwachten... Op internet las ik:

 

 

Dát vind ik dus oneerlijk en totaal niet objectief. Want ook de Statenvertaling bevat ‘fouten’, evenals alle andere Nederlandse vertalingen.

 

Persoonlijk gebruik ik de Statenvertaling voor zelfstudie. Maar ik weet dondersgoed dat ik daar niet mee aan hoef te komen bij de meeste jongeren. Zéker voor Evangelisatie is de Statenvertaling niet de makkelijkste vertaling. Ik gebruik daarnaast dus ook de NBG ’51 vertaling voor Evangelisatie doeleinden of om zelf eens snel een Bijbelgedeelte door te lezen. En hoewel ik Het Boek absoluut niet voor Bijbelstudie zou gebruiken, komt het soms goed van pas bij Evangelisatie. Want als Christen ben ik ervan overtuigd dat de Heer ‘alle dingen doet meewerken ten goede’. Ik vertrouw op de Heilige Geest die de mensen leidt in alle Waarheid. En die laat zich écht niet tegenhouden door een vertaling van ons.‘Zoekt en je zult vinden’ is een veelzeggende belofte in de Bijbel. In denk dat als een Christen óprecht God wil leren kennen, dan zal God zelf  wel laten zien welke vertaling diegene het beste kan gebruiken...

 

Er valt nog meer meer te vertellen over de NBV, maar als je echt meer wilt weten moet je maar eens kijken op de internetsite van het NBG (www.bijbelgenootschap.nl) of het boekje ‘Werk ik uitvoering’ bestellen. Ik wacht met spanning af tot ik in oktober 2004 de definitieve versie van de Nieuwe Bijbelvertaling kan gaan bekijken...

Pagina 1 / 1